“स्वातंत्र्योत्तरप्रमुखवैयाकरणानां
व्यक्तित्वकृतित्वयोरध्ययनम्”

श्रीसोमनाथसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य व्याकरणशाखाऽन्तर्गताय
विद्यावारिधि-उपाधये प्रस्तुत:

शोधप्रबन्ध: – The Thesis

"A Study of the Personality and Works of Post-Independence Prominent Grammarians"

Submitted to Shree Somnath Sanskrit University, Veraval for the Award of Degree of Doctor of Philosophy (Ph.D.)

श्री सोमनाथ संस्कृत यूनिवर्सिटी

NAAC द्वारा A+ श्रेण्या प्रत्यायित:

राजेन्द्रभवनमार्ग:, बिरलामन्दिरसमीपम्, वेरावल-गुजरातम् (भारतम्) – 362265

www.sssu.ac.in
मार्गदर्शक: (Research Guide)

प्रो. विनोद कुमार झा

व्याकरणविभागाध्यक्ष:

निदेशक: पी.जी. विभाग

श्रीसोमनाथसंस्कृतविश्वविद्यालय:, वेरावलम्

अनुसन्धानकर्ता (Researcher)

विजेन्द्र कुमार शर्मा

सहायकाचार्य:

सेठरंगलालकोठारीराजकीयमहाविद्यालय:

राजसमंद - राजस्थानम्

पञ्जीकरणदिनाङ्क: 07/07/2020
वर्षम् - 2026
पञ्जीकरणसङ्ख्या: 183
शोधसारंशः

शोधप्रबन्ध परिचय एवं उद्देश्य

स्वातंत्र्योत्तर काल (1947 पश्चात)

1947 ईस्वी के पश्चात् संस्कृत व्याकरणशास्त्र की परंपरा में जो अभूतपूर्व परिवर्तन एवं नए सिद्धांतों का विकास हुआ, उनका सर्वांगीण अनुशीलन इस शोध का मुख्य आधार है।

व्यक्तित्व एवं कृतित्व

आधुनिक युग के मूर्धन्य व्याकरण आचार्यों के जीवन-परिचय, उनकी रचनाओं, भाषाई योगदान तथा सिद्धान्त-कौमुदी, अष्टाध्यायी टीकाओं में उनके अद्वितीय योगदान का मूल्यांकन।

प्रामाणिक साक्षात्कार

10 प्रमुख जीवित/समकालीन वैयाकरण आचार्यों का प्रत्यक्ष साक्षात्कार लेकर व्याकरणशास्त्र की वर्तमान दिशा और दशा पर अमूल्य प्रमाण संकलित किए गए हैं।

विषयानुक्रमणिका

शोधप्रबन्धस्य षड् अध्यायाः (6 Chapters)

प्रत्येक अध्याय का संक्षिप्त विवरण तथा PDF डाउनलोड की सुविधा

१

प्रथमोऽध्यायः : उपोद्घातः एवं ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

Chapter 1: Historical Background & Introduction of Post-Independence Sanskrit Grammar

PDF (अध्याय १)
२

द्वितीयोऽध्यायः : प्रमुख वैयाकरणों का जीवनवृत्त

Chapter 2: Biographies and Life Sketches of Modern Grammarians

PDF (अध्याय २)
३

तृतीयोऽध्यायः : प्रमुख व्याकरण ग्रन्थों का कृतित्व अनुशीलन

Chapter 3: Analytical Study of Major Grammatical Works & Commentaries

PDF (अध्याय ३)
४

चतुर्थोऽध्यायः : वैयाकरणों के दार्शनिक एवं भाषाई दृष्टिकोण

Chapter 4: Philosophical and Linguistic Perspectives of Grammarians

PDF (अध्याय ४)
५

पञ्चमोऽध्यायः : १० साक्षात्कृतानाम् आचार्याणां मतानां समीक्षा

Chapter 5: Critical Review of Interviews of 10 Scholar Grammarians

PDF (अध्याय ५)
६

षष्ठोऽध्यायः : उपसंहारः एवं भविष्यद्-दृष्टिः

Chapter 6: Conclusion, Findings & Future Scope of Research

PDF (अध्याय ६)
विशेष साक्षात्कार श्रृंखला

साक्षात्कृताः वैयाकरणाचार्याः ( Scholar Interviews)

शोधकार्य हेतु प्रत्यक्ष साक्षात्कार प्राप्त प्रमुख व्याकरण विद्वान

आचार्य १

श्री कृष्णचन्द्रशर्मा

वीडियो रिकॉर्डिंग साक्षात्कारं पश्यतु →
आचार्य 2

प्रो विष्णुकांतपाण्डेय

वीडियो रिकॉर्डिंग साक्षात्कारं पश्यतु →
आचार्य 3

डॉ. दयारामदास:

वीडियो रिकॉर्डिंग साक्षात्कारं पश्यतु →
आचार्य 4

प्रो.श्रीधरमिश्र:

वीडियो रिकॉर्डिंग साक्षात्कारं पश्यतु →
आचार्य 5

प्रो.शिवकान्त झा

वीडियो रिकॉर्डिंग साक्षात्कारं पश्यतु →
आचार्य 6

प्रो.विनोदकुमारझा

वीडियो रिकॉर्डिंग साक्षात्कारं पश्यतु →